Miesięczne archiwum: Kwiecień 2012

Bezrobotny względem prawa

Jako że, bezrobocie zmusza państwo do zapewnienia odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa socjalnego osobom pozbawionym pracy, ważna staje się definicja bezrobotnego określona ustawowo, która w Polsce na początku lat dziewięćdziesiątych ulegała częstym zmianom. Pierwszym aktem prawnym regulującym w Polsce kwestie związane z bezrobociem była Ustawa o zatrudnieniu z 29 grudnia 1989 roku, zgodnie z którą: „Bezrobotny – oznacza osobę zdolną do pracy i gotową do jej podjęcia w ramach stosunku pracy, pozostającą bez pracy i zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zamieszkania organie zatrudnienia, stopnia podstawowego, jeżeli:

a)   nie pobiera emerytury,

b)  nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) gospodarstwa rolnego,

c)   nie prowadzi działalności gospodarczej lub nie podlega ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu”[1].



[1] Ustawa o zatrudnieniu z dn. 29 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 75 poz. 446)

Podstawowe definicje: (naturalna) stopa bezrobocia, siła robocza

Wielkość bezrobocia mierzy się stopą bezrobocia, która wyraża procentowy udział liczby ludności pozostającej bez pracy do ogólnej liczby siły roboczej.

Siła robocza ogółem to liczba ludności w wieku produkcyjnym, najczęściej między 16 a 60 lub 65 rokiem życia, z wyłączeniem tych osób, które nigdy nie pracowały i nie wyrażają chęci podjęcia pracy. Mówiąc o sile roboczej mamy więc na myśli ludność zawodowo czynną.

Naturalna stopa bezrobocia oznacza taki jego poziom, przy którym rynek pracy jest zrównoważony. Odzwierciedla ona bezrobocie dobrowolne.

Różnica pomiędzy wielkością zasobów siły roboczej a wielkością zatrudnienia w gospodarce stanowi rozmiary bezrobocia [1].


[1] E. Cyrson (red.), Kompendium wiedzy o gospodarce, PWN, Warszawa, Poznań 1997 r., s.82-83

Przyczyny bezrobocia

Zjawisko bezrobocia w Polsce, występujące przed 1990 r. przede wszystkim w formie ukrytej, wraz z wprowadzaniem mechanizmów gospodarki rynkowej zaczęło się gwałtownie ujawniać.  Wyróżnić można kilkanaście podstawowych przyczyn kreujących bezrobocie w Polsce:

1)  recesja gospodarcza – spadek produkcji zmuszający zakłady pracy do redukcji zatrudnienia;

2)  restrukturyzacja gospodarki – pociągnęła za sobą zmiany organizacyjne i własnościowe w zakładach pracy, likwidację przedsiębiorstw nierentownych –  produkujących towary przy wysokich wskaźnikach kosztów produkcji, niepełnowartościowe, materiało- i energochłonne, nie utrzymujące parametrów nowoczesnego produktu;

3)  redukcja zatrudnienia socjalnego (tzw. bezrobocia ukrytego) – przedsiębiorstwa poddawane rygorom gospodarki rynkowej i międzynarodowej konkurencji były zmuszone do bardziej racjonalnego zatrudnienia; rośnie zapotrzebowanie na pracowników wysoko wykwalifikowanych, tymczasem podstawę w strukturze zatrudnienia w polskich zakładach stanowią robotnicy;

4)  zaniedbanie rozwojowe – dekapitalizacja i tzw. zużycie moralne środków produkcji (przez tzw. zużycie moralne środków produkcji rozumie się sytuację, w której względna wartość tych  środków ulega obniżeniu – bez względu na stopień ich fizycznego zużycia – z uwagi na postęp techniczny i pojawienie się środków nowocześniejszych i wydajniejszych, których stosowanie jest bardziej opłacalne), słabość strategicznej polityki gospodarczej w makro- i mikroskali, złe przygotowanie przedsiębiorstw do efektywnego funkcjonowania i utrzymania miejsc pracy w przyszłości;

5)  niedorozwój gospodarczy całych regionów kraju – w szczególności województw wschodnich, przy jednoczesnym ukrytym bezrobociu agrarnym; bez pomocy państwa grozi to wysokim i trwałym bezrobociem strukturalnym – zwłaszcza w warunkach „bariery mieszkaniowej”, utrudniającej migrację przestrzenną do regionów, w których łatwiej o pracę;

6)  wadliwy sposób ograniczania funduszu płac przedsiębiorstw – (neopopiwek) utrwalający recesję i osłabiający motywację do pracy;

7)  fiskalizm, wysokie czynsze, bariera popytu, nadmierna zmienność warunków działania i inne ograniczenia będące przyczyną regresu w sektorze prywatnym;

8)  pasywność postaw i zachowań wielu podmiotów gospodarczych – najczęściej niewystarczające przygotowanie merytoryczne i psychologiczne do działania w warunkach gospodarki rynkowej, konkurencji i ryzyka;

9)  stan pośrednictwa pracy i zakres luki informacyjnej – zasadnicza zmiana charakteru rynku pracy sprawia, że indywidualne poszukiwanie pracy, w pełni efektywne w warunkach „rynku pracobiorcy”, obecnie w wielu przypadkach nie wystarcza; pomimo utworzenia i wzmocnienia w 1990 r. sieci biur pracy, na wielu lokalnych rynkach pracy są one zbyt słabe i mają za mało ofert pracy. Słabość pośrednictwa biur pracy nie jest wprawdzie przyczyną bezrobocia w sensie kreatywnym, ale w istotny sposób utrudnia jego zmniejszanie;

10) niedostosowanie poziomu i struktury edukacji do potrzeb rynku pracy;

11) niewystarczająca motywacja do legalnej pracy w warunkach niskich płac – rozpowszechnienie pracy „na czarno”, przy równoległym pobieraniu zasiłków dla bezrobotnych (handel uliczny, pokątne usługi itd.) [1].


[1] T. Oleksyn, Bezrobocie w Polsce – przyczyny, perspektywy i przeciwdziałanie, „Polityka Społeczna”, nr 3, MPiPS, Warszwa 1991 r.

Różne definicje bezrobocia

Bezrobocie można określić jako sytuację, w której popyt na siłę roboczą jest mniejszy od jej podaży, innymi słowy na rynku pracy występuje wolna siła robocza nie znajdująca możliwości zatrudnienia [1].

J. Łopato uważa, że bezrobocie dotyczy  dużych grup społecznych i polega na kumulacji negatywnych cech położenia materialnego, społecznego  i politycznego osób pozostających bez pracy. Jest odbierane przez ludzi jako nieprawidłowe, zakłóca prawidłowy rozwój społeczeństwa, wywołuje niepokój, wzburzenie i jest źródłem napięć między ludźmi, a nawet ostrych konfliktów [2].

Według M. Kabaja zjawisko bezrobocia występuje wówczas, gdy liczba osób poszukujących pracy jest większa niż liczba wolnych stanowisk pracy. W takich warunkach pewna liczba ludzi zdolnych do pracy, chcących pracować i akceptujących istniejący poziom wynagrodzeń, pozostaje bez pracy [3].


[1] M. Olędzki, Polityka zatrudnienia, PWE, Warszawa 1974 r., s.30

[2] Por. J. Łopato, Kwestie społeczne a polityka społeczna. Polityka społeczna w okresie przemian, red.
A. Piekara, J. Supińska, PWE, Warszawa 1987 r., s.83

[3] Def. M. Kabaj – Encyklopedia biznesu, Tom 1, wydanie pierwsze, wyd. Fundacja innowacyjna, Warszawa 1995 r., s. 71